Op 9 december wordt wereldwijd stilgestaan bij de Internationale Dag tegen Corruptie. Dit moment biedt ons op Curaçao een uitgelezen kans om kritisch te kijken naar onze gezamenlijke strijd tegen corruptie en ons te richten op concrete stappen om integriteit en transparantie verder te versterken. Corruptie ondermijnt het vertrouwen in overheidsinstellingen, schaadt de economische ontwikkeling en treft uiteindelijk de hele samenleving. In het verleden hebben rapporten, waaronder dat van Transparency International (TI) uit 2013, al gewezen op zwakke plekken in de Curaçaose instituties.

Vier hoofdaanbevelingen

De vier hoofdaanbevelingen uit dit rapport waren: 1. Het toetreden tot het VN-Verdrag tegen Corruptie (Curaçao is hier in juni 2024 eindelijk toegetreden); 2. Het bevorderen van transparantie in de financiering van politieke partijen; 3. Het prioriteren van financiering en capaciteitsopbouw voor rechtshandhavingsinstanties; 4. Het waarborgen van grotere onafhankelijkheid en meer verantwoording in de publieke sector.

Van deze vier aanbevelingen is alleen de eerste formeel uitgevoerd: Curaçao is in juni 2024 toegetreden tot het VN-Verdrag tegen Corruptie (UNCAC). Dit is een belangrijke stap, maar betekent niet dat onze verplichtingen onder dit verdrag al volledig zijn nageleefd. Het verdrag moet nog (volledig) worden geïmplementeerd. Een essentiële maatregel daarbij is de oprichting van een onafhankelijk Integriteitsbureau, dat cruciaal is om integriteit in de publieke sector te waarborgen.

Politieke wil als sleutel tot succes

Hoewel het VN-Verdrag een krachtig juridisch en institutioneel kader biedt, is politieke wil onmisbaar om de noodzakelijke hervormingen daadwerkelijk door te voeren. Politieke wil betekent hier dat er een duidelijke bereidheid is van beleidsmakers en instanties om corruptie structureel aan te pakken, ook wanneer dit moeilijke beslissingen vereist of gevestigde belangen raakt. Zonder deze inzet blijven de vereiste maatregelen uit, ongeacht de wetgeving die wordt ingevoerd.

Hoewel er sinds het rapport van TI in 2013 enige vooruitgang is geboekt, blijft er een lange weg te gaan. Een nieuwe assessment door Transparency International zoals recentelijk is voorgesteld door de Staatssecretaris verantwoordelijk voor Koninkrijksrelaties, dhr. Zsolt Szabó, kan weliswaar waardevolle inzichten en concrete aanbevelingen opleveren om ons beleid en onze instituties verder te versterken. Echter, tegelijkertijd zullen hoogstwaarschijnlijk vele punten uit het rapport van 2013 herhaald worden omdat er (onvoldoende) veranderd is. Daarnaast is het belangrijk te erkennen dat een dergelijk onderzoek veel tijd kost. Het zorgvuldig in kaart brengen van uitdagingen, tekortkomingen alsook mogelijke oplossingen en actiepuntenkan kunnen zeker één tot anderhalf jaar duren. Dit betekent dat we de resultaten waarschijnlijk pas eind 2025 of in de loop van 2026 mogen verwachten, afhankelijk van de voortgang van het onderzoek. Kunnen we zo lang wachten, terwijl we weten dat veel aanbevelingen uit 2013 opnieuw naar voren zullen komen? Kunnen we niet nu al aan de slag met belangrijke actiepunten? De informatie, de vaststelling van relevantie, het onderzoek eromheen, het is er allemaal al.

Concrete maatregelen voor nu

Fundashon Kòrsou Transparente pleit ervoor om niet te wachten, maar nu al werk te maken van concrete stappen die zowel ons bestuur als onze rechtsstaat versterken.

Vier (4) essentiële punten uit het rapport van 2013 die direct gerelateerd zijn aan de eerdergenoemde 4 hoofdaanbevelingen dringen zich op:

1. De oprichting van een Integriteitsbureau Curaçao heeft de verplichting onder het VN-Verdrag tegen Corruptie om integriteit in de publieke sector te waarborgen. De oprichting van een onafhankelijk Integriteitsbureau is een cruciale stap in het versterken van onze instituties. Dit bureau kan toezicht houden op integriteit binnen de overheid en ondersteuning bieden bij het ontwikkelen van beleid en risico’s signaleren.

2. Transparantie en hervormingen Nu Curaçao het VN-Verdrag heeft ondertekend, moeten diverse landsverordeningen worden aangepast. Een voorbeeld is de Landsverordening Financiën Politieke Groeperingen.

Momenteel dienen politieke partijen jaarlijks hun jaarverslag (inclusief financieel verslag) in te dienen bij de Electorale Raad, die deze laat controleren door de Stichting Overheidsaccountantsbureau (SOAB). Beide organisaties hebben echter een geheimhoudingsplicht, waardoor deze gegevens niet voor het publiek beschikbaar zijn, tenzij de politieke partij zelf besluit deze openbaar te maken. Het VN-Verdrag vereist dat politieke partijen hun financiële verslagen en giftenregisters voor donaties boven ANG 5.000 openbaar maken. Dit is een essentiële stap om transparantie in de politieke financiering te bevorderen en het vertrouwen van de bevolking te herstellen.

Een beperkende factor voor Curaçao bij het uitvoeren van deze aanbeveling uit het TIrapport, is dat wij al jaren kampen met een ernstig tekort aan wetgevingsjuristen. Door het verlenen van technische -en/of financiële ondersteuning kan het Koninkrijk ervoor zorgen, dat hiermee op redelijk korte termijn kan worden aangevangen. Deze bijstand is in het verleden al eens aangeboden door de toenmalige staatssecretaris Alexandra van Huffelen, maar of hier uitvoering aan is gegeven hebben wij niet kunnen achterhalen.

3. Versterking van handhavingsinstanties: capaciteit en vertrouwen De strijd tegen corruptie kan niet slagen zonder een goed functionerend Openbaar Ministerie (OM) en een effectief Korps Politie Curaçao. Momenteel functioneren deze instellingen op slechts een fractie van hun vereiste capaciteit. Volgens een persofficier van het OM werkte de organisatie in 2023 op slechts 55% van de benodigde capaciteit aan officieren van justitie. Het Korps Politie Curaçao kampt eveneens met capaciteitsproblemen: slechts 63% van de benodigde capaciteit wordt benut voor strafrechtelijk onderzoek. Naast deze praktische uitdagingen komt uit de gemeenschap regelmatig het geluid dat men zich afvraagt wat er met verschillende aangiftes die verband houden met corruptie is gebeurd. Er zijn meerdere aangiftes gedaan, maar vaak hoort men niets over de voortgang van de onderzoeken. Dit gebrek aan transparantie over de stand van zaken bij lopende zaken versterkt het gevoel van wantrouwen in onze instituties. Het vertrouwen in de rechtshandhavingsinstanties wordt hierdoor ondermijnd, en dit kan een rem zetten op de bereidheid van burgers om misstanden te melden. Om deze vertrouwenscrisis aan te pakken, moeten opsporingsinstanties niet alleen over voldoende middelen beschikken om corruptiezaken te onderzoeken, maar ook actief communiceren over de voortgang van onderzoeken. Het Koninkrijk kan hierbij ondersteunen door tijdelijk extra capaciteit beschikbaar te stellen of expertise te delen.

4. Bewustwording en betrokkenheid van de samenleving Corruptie bestrijden begint met bewustwording en het versterken van een cultuur van integriteit. Dit geldt niet alleen voor ambtenaren en politici, maar ook voor het bedrijfsleven en de samenleving als geheel. Fundashon Kòrsou Transparente werkt thans aan bewustwordingscampagnes en organiseert informatiesessies voor politieke partijen, de media en de bevolking. Voor de verkiezingen in maart 2025 zet de stichting in op goed geïnformeerde kiezers die op basis van inhoud stemmen en niet op loze beloften van politici.

De weg vooruit Met de oprichting van een Integriteitsbureau, aanpassingen in wetgeving, versterking van handhavingsinstanties en investeringen in bewustwording kan Curaçao de transparantie in de publieke sector vergroten en een actieve rol spelen in de bestrijding van corruptie.

Zo kan een toekomstige assessment van Transparency International zich richten op het verbeteren van dan bestaande checks-and-balancesmechanismen, in plaats van het introduceren ervan. En wordt er gebruik gemaakt van informatie en aanbevelingen die er al liggen en dus niet herhaald hoeven te worden.

Fundashon Kòrsou Transparente is een burgerinitiatief, ontstaan na het onderzoek van Transparency International. Het doel van de stichting is om de bewustwording van de gemeenschap van de schadelijke effecten van corruptie en het belang van integriteit te vergroten en burgers aan te moedigen om op te komen voor een integer Curaçao.

– Fundashon Kòrsou Transparente

Bezoekers van onze website kunnen hun ingezonden reacties mailen naar redactie@nu.cw. Lezers die brieven, ingezonden stukken of reacties sturen ter publicatie, verlenen door inzending onbeperkt toestemming het materiaal te publiceren. NU.cw is niet verantwoordelijk voor de inhoud van ingezonden reacties.